Friday, 14 June 2013

MOTHERHOOD -Dawngi Chawngthu (21st Oct 2004)City of Joy


 Lower your voice, Ma
You don’t have to shout
So it is now their turn to criticize
Like all children
They find fault
Anyway when did I start raising my voice?
I can’t seem to remember.....

 Motherhood
One never learns
Or else how could one explain
Why a rational thinking being
Could repeat the process
Of giving birth
Again and again....

The best part was always the beginning
The pregnancy
The pleasure of anticipation
Even though short lived
I still cherish the feeling
When I felt truly complete
And didn’t really require anyone

 Of course all this is forgotten
During the first year of childcare
Spent in a blur of headaches and backaches
Washing and drying nappies
Snatching fistful of naps
Waking up to wails
Of a wet and hungry baby

And the  next year
Just when I would begin to feel human again
The whole cycle would repeat itself
So much for glorious motherhood
Today, all I can remember of those times was
An undiluted feeling of envy
Of all mothers with grown up children.....

 But when children are young
The exhaustion is only physical
There are certain pay offs
Their dependence being your reason
Of being in this world
Looking at their innocent faces while they sleep
Gives you a fierce sense of ownership

 And then they grew up
Demanding care and also justice
Through endless accidents
Illness and grievances
I had been their Ma
With power to withhold pocket money
Or give permission to go out

 But maybe my time is up now
Their needs and my capacity
To fulfill them have been exhausted
Yes, perhaps in this process
I had started raising my voice
Does one begin to shout
When one starts to lose control?

Wednesday, 12 June 2013

(LOVE SONG) 'We Belong' By Pat Benatar (Ka hla mawi tih em em Lyrics chu)


Many times I've tried to tell you
Many times I've cried alone
Always I'm surprised how well you
Cut my feelings to the bone

Don't wanna leave you really
I've invested too much time
To give you up that easy
To the doubts that complicate your mind

We belong to the light
We belong to the thunder
We belong to the sound of the words
We've both fallen under

Whatever we deny or embrace
For worse or for better
We belong, we belong
We belong together

Maybe it's a sign of weakness
When I don't know what to say
Maybe I just wouldn't know
What to do with my strength anyway

Have we become a habit?
Do we distort the facts?
Now, there's no looking forward
Now, there's no turning back
When you say

We belong to the light
We belong to the thunder
We belong to the sound of the words
We've both fallen under

Whatever we deny or embrace
For worse or for better
We belong, we belong
We belong together

Close your eyes and try to sleep now
Close your eyes and try to dream
Clear your mind and do your best
To try and wash the palette clean

We can't begin to know it
How much we really care
I hear your voice inside me
I see your face everywhere
Still you say

We belong to the light
We belong to the thunder
We belong to the sound of the words
We've both fallen under

Whatever we deny or embrace
For worse or for better
We belong, we belong
We belong together

Thinlung Indona-I Chhawra Khiangte

  
Ringtute kan inti a, Zoram kristiante hi kan ringtu nihdan hi bihchian  fo thin a tha ngawt mai. He leia kan awm chhung hian kan nun hi alang apau leh chhungril nun kan nei.. Pawnlam lan dan hi tirhkoh Paula pawhin min zirtir danah a pawimawh tel ngei lah taka.. (“Midangte hmuha mawi pawh zawng roh u”) Kan lan chhuah dan tak hi Lalpa tana ram kan lakna kawngkhat a ni thei hial ang.
    Zoram ringtute hian engnge kan mamawh ni ang le.? Pawnlam landan ah chuan mark hi kan hmu sang ngawtin ka ring thin. Tawngka lamah hian Lalpa hming hi kan lam kur dup a, A inthlahdah deuh lah hian, ka RO ka DA an ti zuah zuah bawk nen. Thinlung tak hian Pathian leh a thu hi kan duh tak tak lo em ni aw !! ka ti thin. Pathian duhtu tak tak chuan Ka RO/ka Da an tih chuan chu mi lak atanga chhuahna chu an dap thin a, chutianga dap chuang silo, Da/Ro nih in hriatna ringawt chu Hmui hmawra Lalpa duh tu nen inang reng an ni. An hmui chuan  Da an in ti a, da lo turin chet an la peih der silo.
    Awle, Kan ringtu nun kawng hi thinlung lam indona ani ber mai a, pawnlam indona hi chu mi vannei te thlen chi ani zawk hial awm e. Crusade leh Camping hmangin kan in vaw HOT a, Kohhran pawhin hei lo chu tihngaihna a hre chuang lo. Engvanga hre lo nge ni ang ? Hruaitute Inthlahdah vang em ni ang le ?. Dik tak chuan Kohhran hruaitu tan chuan, kan inbuatsaih buai leh tih ngai lova, Hetiang a TEAM te hnena hlan mai hi a awlsamin, a hahdam khawp mai. Rivival Team te lah Inelna angah ngaiin Team dangte aia boruak nungtha chawhchhuah leh danglam bik put chhuah an tum emaw tih mai tur hian, tihdan (style) hang hrang an keng fur mai bawk nen. Tichuan le, min han Camp pui ta tak tak a, kan va han Over thin tak em !!.Kan  kohhran hruaitu, kan tluk rap rap lai poh a, an phak tawk a min dawmkan tumtute chu hnawmhne ah pawh ngai lo lekin kan han hmu ro nghal thawt thawt a, Zai huna lam lo leh AMEN..Halleluia......ti lo chin ngat phei chu, ar chuk poh a tui lo khawpin kan chhuah piangthar lo ta thin a nih hi. (Kan Hruaitute ho zingah ngei poh hian piangtharlo te pawh chu an awm ve tho mahna..) Kan kohhran inkhawm ah zai leh lam, tawngtai thum mur mur a awm loh chuan Kohhran nung lo ah kan chhuah hmiah hmiah toh mai nia.
    Khawnge, heti zawng hian i han thlir ve thung teh ang. Hlim lawm Zai lam hi Pathian awmna a ni em ? Hlim ruih buk buk leh, Hlim rui khek tuar tuar hi Pathian aw a ni thei em ? He zawhna hi engtinnge i chhan ang le ? Kei zawngin ka chhang dawn lova, amah mihlimpa tih dan takah “Min pek ve dan” hi kan phuh chhuak ve teh ang.
    I Lalte 19 ka chhiar lai chuan hetiang hian rilru ah a rawn lang uar mai. Chang 11 ah chuan Tin, ngaiteh Lalpa a lo kal a, thlipui na takin Lalpa hma an chuan tlang te chu a rawn chhem khi a,, Lungpui te chu a phel rem rum a; Nimahsela thli-ah chuan Lalpa chu a awm lo : Tin, thli tleh zawh chuan lir a lo nghing a; nimahsela lirnghingah chuan Lalpa chu a awm lo :  tin, lirnghin zawh chuan mei a lo chhuaka, nimahsela meiah chuan Lalpa chu a awm lo; tin, mei zawh ah chuan aw dam diai hi a lo chhuak a ( A saptawng bible ah chuan `soft whisper’ a ti kher) Tin, heti hi a ni a, Elijan chuchu a hriat chuan a puanin a hmai a khuh  a, a va chhuak a, puk kawngka ah a va ding a Tin, ngaiteh awin, “Hetah hian engnge i tih Elija?” a rawn ti a. tih kan hmu. Lalpa aw hi hlim bual bual leh au ruai ruai te, lam phul but but ah te hian a lo awm lo, Lalpa aw chuan chumi phenah chuan zawi nem takin min be thin ani. Kan thinlungah fiah takin zawi nem takin min biak lai hian, keini lo phusa nasa lutuk hian Lalpa aw hi kan hriat theih lek loh hian a lo khuh bo mai ang tih te a hlauh awm zawk khawp mai. Chutih rual chuan, kan sawi tak, hlim lawm leh lam, Hallelui,Amen pek te hi Lalpa tih a nilove, kan tihna phei zawng ani hauh lo. Lalpa aw zawi nem tak a hriat dawn khan Elija pawh khan thlipui,lirnghing leh mei nasa tak a hmuh kha, bible pawhin Lalpa hmaa lo lang anih min hrilh kha. Lalpa chetna anih tilangtu ani tih erawh kan pawm thlap tur a ni a, amaherawh chu, heng hi Lalpa aw tak ala ni lo tih erawh kan chian a ngai khawp mai. Mi piangthar te chu thinlung thar pek kan lo ni ta a, Thinlung lung anga sak chu thinlung thar tisa anga nem in min thlak sak ta a, chu thinlung tisa anga nem chuan, kan nunkawng zawh chhohna ah hian, zawite in duhthlan tur te, tih tur leh tih loh turte min rawn hriattir ta thin a, chu aw ngaithla a a duhna anga huaisen taka kalte chu an ni Thlarau hruai diktak te chu ni.
    He nunah hi chuan lam vak vak chunga mi rel leh sawi chhiat a awm ve toh lova, mahni aia midang thazawk a an ruat avangin chapo a lo rem toh lo a. Midang hmuro thei an lo ni toh lo a, amah leh Pathian inkar a ngaipawimawh ber a, midang nunah a ngaihtuahna senna hun a nei toh lo tihna anih chu. A lam an hmuhin midangten lam ve an lo chak ta a, a tawngtai an ngaihthlakin damna an lo nei a, Halleluia a pekin Amen lo tihsak  a nuam ta em em thin a ni. He nun luhchilh hma a, kohhran hlimtir tumna hian thinlung indona luhchilh  theilo in min siam a, chu thinlung indona a hnehna chan loh chuan thlarau hruaiin a kal theih lawi si lo a, Ringtu piangsual kan lo awm ta fur mai anih hi.
    Thlarau in a hruai a, a hrual lai che in, rilru na leh hrehawm ti ngawih ngawih in i tih duh loh pui kha Pathian hmingin i ti ve toh em ? A nih loh leh i tih chak em em kha Pathian hmingin i ti lo ve toh em ? (Heta TIH leh TIH LOH pawh hi sawi tham a awm. Pathian avanga TIH leh Pathian avanga TIH LOH a awm a, `tih` leh `tih loh` ve hrim hrim, Pathian tana hlu chuang der lo a awm ve thei tho mai.) Hrual fip tawhte nun kha ilo awt ve satliah ang e aw ! An paltlang kha a ropui teh ania. Tichuan, Lalpa tan i in hlan a, thlarau kaihhruai theih turin a aw zawi nem te kha uluk takin ngaithla teh khai. Tichuan kawng engkimah i ngaihthlak phawt chuan, te lua, lian lua awm lovin, kawng a kawh hmuh ngei ngei ang che. chu kawng chu i zawh a, a hruaina zel i he lova i zui phawt chuan, Lalpa`n thu a tiam che, chu a tiam che chu Vanram atan chauh a ni lo, he lei ngeiah hian Ropuina leh chawimawina, hausakna leh hlimna, engthawlna kim i chan turin a buatsaih a ni.
Note : 11th October 2011 (Tuesday) Kan Veng (Kohhran) rawngbawltu camping lai leh Ka  kawngna avanga ka tei chhuah theihloh laia ka thinlung a Pathian thu lo thleng ve a ni e.   

Disinfection Of Drinking Water By Chhawra Khiangte


    Tui tih thianghlim dan hi kawng hnih a awm thei : -
    1) Chemical  leh     2) Physical
   
    1.     Chemical Disinfection
:
        (a)     Chlorine and its compounds (Chlorinated Lime) :
            Hei hi kan hman tlanglawn a ni. A tlawm a, a tih vel a awlsam a chu bakah  chemical dangte aiin a hlauhawm lova a effective bawk Chlorinated Lime hi chu  Bleeching powder kan tih hi a ni a, Liquid Chlorine hmuhchhuah hma chuan hman tlanglawn ber a ni.

         (b)    Ozone Disinfection :
             Hei hi ni zung chakna hmanga tui a hrik tih hlumna a ni a, thil effective tak mah nise, a khawl bun leh enkawl ilo a hautak avangin Public tlan tur sawngbawlna atan chuan a hautak dan ngaihtuahin hman tangkai dan a nep. Heng bakah Potassium Permanganate, Halogens (Bromine), Fluorine leh Iodine te pawh a hman theih.
Note    :        Public a hman/tlan tur atan chuan Chlorination hi a tangkai ber; amaherawh chu, tih thianghlim tawh hnu ah bawlhhlawh that (New Contamination) a awm leh a nih chuan vawikhat tih thianghlim mai chu a tawk lo thei bawk.
    Chlorination ah hian, tui dah rei tawh lutuk ah chuan tui a Chlorine content te hi a kal ral thei tih hriat a pawimawh.

    2.    Physical Disinfection :
        Hei hian Disinfection chi hnih a huam :
        (a) Ultra Violet Radiation (UVR) leh (b) Boiling of Water

        (a)    Ultra Violet Radiation (UVR) :    UV Radiation (Ultra Violet Radiation) hi phai lama drinking water plant ah te chuan an hmang nasa hle. A hmanrua leh enkawl hautak avangin Public use atan atangkai dan a nep.
        (b)    Boiling of Water    :    Boiling of Water (Tui chhuanso) hi tui tih thianghlim dan awlsam leh tha si a ni.

Note    :     A chunga kan tarlan te khi bacteria leh bawlhhlawh dang tuia awm thei te thah nan leh tih thianghlim nan chuan an tha tawk a ni. Amaherawh chu tih thianghlim toh hnu bawlhhlawh leh chu a huam lo. Dik taka enkawl leh hman a nih chuan 99% (za a sawmkua leh pakua) chu a that/tithianghlim thei a ngaih a ni a, 1% (Za a pakhat) hi chuan kan treatment te lo paltlang hram pawh nise mihring nunna/hriselna atan a hlauhawm pha tawh lo tura ngaih a ni.
   

Categories of Water Quality in Distribution


Sl.No    Quality of Supply                Results from Routine Samples  
                                                 (Total Coliform) Cells| 100ml of water.)
1.    Excellent                                 0
2.    Satisfactory                            1 - 3
3.    Intermidiate                            4 - 9
4.    Unsatisfactory                        10 and above

  Tui a Bacteria awm theite  :-

1.    E.Coli
2.    Salmonella
3.    Pseudomonas
4.    Shigella              -    Shigella dysenteriac
5.    Vibrio                -    Vibrio Cholerae
6.    Campylobacter Jejuni
7.    Leptospira
8.    Enterobacter
9.    Citrobacter
10.    Klebsiella
11.    Streptococci    -    Streptococcus Faecalis
12.    Clostridium Perfringens

Engvangin nge BLEACHING POWDER Ca(ocl)2 aiah CHI (Sodium Chloride, Nacl) hi tui tih thianghlim nan kan hman :


    Chlorinated Lime/Bleaching Powder/Calcium oxychloride Ca(ocl)2  ah hian Chlorine hian natna hrik a ti hlum thin.
    Chi/Sodium Chloride (Nacl) a Chlorine hi Bleeching a chlorine awm ang tho kha a ni a chu chlorine chuan natna hrik a ti hlum thin a ni. Sodium Chloride (Nacl) hi Electro-Chlorinator in Electrolysis Method hmangin Sodium leh Chloride ah phel/then hrang a (Nacl = Na + cl - ) Chloride lam chu la in Tuia natna siamtu hrik tih hlum nan tuiah chuan pawlh thin alo ni ta ani.
    1.    Tichuan, Chi/Sodium Chloride (Nacl) hi Bleeching Powder/Calcium oxychloride Ca(ocl)2 aiin vawn that a awl zawk em em a, room phui tha lutuk lem lo (thawleng) ah pawh arei tak tak a dah that theih a. a dal (Vapourised) ve zung zung lo.
    2.     Engemaw palh thulh ah dawr (local market) ah lei mai tur hmuh zung zung a awlsam zawk bawk a,
    3.    A dah thatna ah leh thil dang amah deptu a ei chhe ve zung zung lo bawk a,      
    4.    Tin, Mizoram angah phei chuan Luia sangha vuak na atan a lo hman mai mai  te kan ching thin bawk. Hengte a vang hian Bleaching Powder/Calcium oxychloride Ca(ocl)2 aiah Chi/Sodium chloride hi a thlanawm zawk ani.

Nacl+H2O  Electrolysis chuan  NaOcl+ H (hydrogen Gas) a siam
NaOcl + H2O  =  Hocl + NaOH (Hypochlorous Acid) a siam
( A hnampui tawng hian heite hi tar ve hrim hrim teh ang )
Hypochlorous Acid : Hypochlorous Acid  attacks Micro-Organism and Bacteria by going after the lipids in their Cell walls and destroying the enzymes. It Oxidined the Bacteria Cells which kill the Cells like Hepatitis A virus, E Coli, Leaving it harmless.
    But Giandia Lambia (worm/Rulhut lam pang)  and Cryptonponidium cannot be killed by Chlorine.

Monday, 10 June 2013

Damdawi tha TUI (Water) hi Damlohna TUR (Poison) a ni thei. Chhawra Khiangte. Bacteriologist (Rtd) District Laboratory PHED Lunglei

Mahni thawh thin na a ni bawk nen, ka vei ve em em kan thai lang teh ang.  Kan ram a thang a, a changkang a, Sih tui leh tuikhur kan ban tial tial a, Mahni in lama herhhaw per per hi a lo hahdam zawk bawk nen hmasawnna avangin pen khat lekah tui kan dawh thei ta. A lawmawm a, chutiang kan tih theihna chhan pakhat chu PHE Deptt. hi ani. PHE chuan Mitin hnenah tui thianghlim an kawtkaia pe turin hma a la  char char a, Tih sual leh tih fuh chiah lo te, felhlel deuh te pawh a awm tih chu hai leh phat rual a ni lo. Nimahsela, a tum ang ngeiin kan kawtkai leh inchhungah tui min rawn pe ta (Pvt Connection tih lohna engemawzat erawh chu a awm e) Chu Department hnuaiah chuan a hrangin, Tui Quality endiktu State referral Institute & Public Health Laboratory chu Chief Chemist kaihruaina hnuaiah a ding a, Officer rual leh staff engemaw zatin an enkawl. Anni hian Connection tui mai bakah a theih ang chin chinah veng tin tuikhur leh tuikhuah (Mihring tlanlai) te chu an endik chamchi thin ani. Central lam atang chuan He SRI &PH Lab hi Mizoram tui chungchang an rawn zirna leh ngaihven uluk ber zawk chu a ni tawh nghe nghe.
Thuhmahruai ava sei ta ve. Tui hi hmu awlsawm in, a quality endik tu nei tha hle mah ila, fimkhur kan in zirtir mawlh mawlh a ngai tho tho mai. Tun laiin water born disease (tuilam natna) mizote hian kan vei ta nual a, PHE tui kan in hma, Sih tui leh Tuikhur kan in lai ai khan ( kan lo chik ngai thin loh vang nge, ) in sawi sel thawm hriat tur a tam ta, A thenin PHE tui an lo puh vei rawl nen. Engpawh nise, thil tha kan zirchhuahna ah ngai ila. Kan tui atang hian natna chi hrang hrang :-
1.    Kawthalo, luak khawsik, ek thi.
2.    Zun kawnga hnai awm leh kal lam that lohna.
3.    Hrawk thip, khuh, awmna, khawsik.
4.    Thin lian, Jaundice
5.    Pum lam natna, taksa chau, taksa rihna (weight) hloh. etc. kan kai thei..
     PHE hian tih fimthat sa hian min pe mahse kan lo dawnsawn dan hian a ti chhe vek thei tho mai. Kan Barrel a fai tha em ? Kan tui pipe lline a felfai em, in enfiah a ngai. Lunglei hmun/HOME pakhata kawthalo leng avanga ka kalna ah chuan PHE tui chauh kan in an ti a, kan han chhui chiang a, PHE tui an dawn thar kan han test a, a tha bok si.  An Tanky chu chhin nei lo ani a, a chungzawl ruak ah insuk leh an einawi silna hmun atan an hmang.. Tin a ran vulh te an khung lem lo bawk nen, thal lai deuh a, lui tui an chawi an lo chhung bawk a. chutiang nuaih anih avang chuan,  a chhan lo lang chiang ta chu Mihring thli leh an ar leh ran thli atang a natna lo awm thei chi hrang hrang luhna chance a lo tam em em mai chu niin.  PHE tih turah dah vek lo ila, Supply Tank a fai em ? A fai loh chuan Tifai tura Deppt ngente hi a tha khawp mai. A chhan chu, chutiang kan tih that loh chuan a tuar thei tu chu keimahni ngei kan ni bawk si a.
A sei lutuk dawn, tawite in khaikhawm teh ang.. chutiang zawng zawng kan tih hman loh pohin, a chinfelna awlsam te pakhat chu, PHE tui ani emaw nilo emaw  TUI CHHUAN SO chauh in hi i uar ang u.
Tin, Tui lamah harsatna leh rinhlelh kan neih chuan SRI & PH Lab. Tuikhuahtlang (Aizawl lam tan bik) (District tin ah District Laboratory a awm tawh vek bawk ) endik tir theih ani a, an ni ho hi i dawr  buai taima ang u, an in hawng reng ania. Sum sen a ngai lo.

(GOSPEL) WINE INTO WATER - Graham Bell (Hla mawi leh hnuk ti ulh thei chu )



You`ve heard a multitude prayers on my behalf
And i pray one more is not too much to ask
I tried to fight this battle by myself
But, its a war that i can`t  win without your help

    Couse tonight I`m as low as any man can go
    I`m down and I can`t fall much further
    Once upon a time you turned the water into wine
    I`m on my knees, I`m turning to you Father
    Could you help me turn this wine to water

So many times i`ve hurt the ones I love
I pushed them to the edge of giving up
They stood by me but how much can they take
If i don`t put this bottle in your hands

I put my fist in heaven
After all the hell that I`ve been through
Now I`m asking for forgiveness
And a miracle from yours.

MY CONFESSION (Adult only)


Tlai khua a thim tan ruau ruau toh a, Kan in Assam Type upa ve thawkhat tawh tak, ka ni in a damlai a min pek, veng mawng lam deuh a awm anih avangin vei vak an tam vak lem lo. Hmanlai mizopa insak tih takah a sei pawt ringawt a, naupang room atan tiin kan inhnuai chu chhe te kan ping ve a, a chung ah kan room leh kan fanu room, a dawt leh chu sitting room a ni a, a dawt ah Choka kan dah a, choka chhak ah chuan bathroom a awm leh bawk. Sitiing room atanga bathroom panna inkar lai takah chuan kawngkapui a awm a, chu zawng chu kan in pianhmang chu ani.

Ka nupui hi, hmun dangah hnathawkin a awm bo a, hemi tum pawh hi, ka nupui awm loh lai tak a ni nghe nghe - A thim suar suar ta maw tih ah chuan le he thil hi alo thleng ta. Pa azawng a pa fel fai lo leh intuaihnum peih lo ber mai chu, khawlum avangin `khawnge` tiin inbual turin ka in phelh kung mai a, towel vengin kan room atang chuan ka chhuak a, Kawngkapui ka thleng hlawt chauh tih ah chuan, Pa ka ni tih a hre lo nge ni keimah hi Pa khawsakin ka khawsa lo zawk, Kawngkapui atang chuan a rawn lut a, kei lah ruak deuh kungin ka lo awm si, ka awmah chuan a rawn bei ta thlawp mai a, hetih lai hian ka fapa leh ka fanu pawh an awm ve reng a, ka fapa chu ka va melh a, ani chuan rawn ben chawrh mai hi a tum a, mahse kan inkar ah Dinning table a awm si, kei atan lah han tawngpawng ben ngawt chu, a hmingin rawngbawltu chanvo chhete ka lo chelh ve bawk si nen, Han kuah ngawt chi lah a ni silo, Tih ngaihna hre lovin ka phar deuh du du mai. Chutih reng lai chuan ka hnute bul chu a thawk khum ta sa sa mai a, engtinnge ka tih ang ti a ka ngaihtuah lai cuan, a hmui chuan min han nawr vel tan taaa..(Awiii, ka sawi toh lo mai dawn emaw ni lee....)

Chutia ka awm lian leh sek tak, ka hnute chung a nawr tak ne ne hnu chuan maw ?, ka dawhtheihna in a tlin ta ngang lova, `EHEE, MAI MAI CHE CHUAN` tih pah chuan ka beng ta sawk mai a, Ka beng na bawk a niang, ka awmah chuan a per thlawp mai a, a thi sawk nghe nghe a. Mahse ka inchhir lem lo, a Seh thak em alom he `thosi`` te reuh hian.